Schenken met voorbehoud van vruchtgebruik: let op voor een verborgen valkuil

Piet en Mia willen hun vermogen tijdig regelen. Ze schenken vier appartementen aan hun kinderen:

• Twee appartementen in Gent aan kind 1
• Twee appartementen in Knokke aan kind 2

De totale waarde van wat elk kind krijgt, is op het moment van de schenking identiek.

Ze schenken in blote eigendom en behouden zelf het vruchtgebruik. Zo blijven ze de huurinkomsten ontvangen om hun (eerder beperkt) zelfstandigenpensioen aan te vullen.

De notaris maakt de akte op. De waarde van elk pand wordt correct opgenomen, met een schattingsverslag in bijlage.
Alles netjes geregeld. Iedereen gerust.

Tot zover geen probleem.

Wat gebeurt er bij het overlijden?

Wanneer de ouders later overlijden, moeten de kinderen op de geschonken appartementen geen erfbelasting meer betalen. Dat deel is dus correct geregeld.

Maar dan wordt de zogenaamde rekenboedel samengesteld. Dat is de fictieve oefening waarmee wordt nagegaan of alle kinderen uiteindelijk wel evenveel hebben gekregen.

En daar duikt het probleem op.

De geschonken appartementen moeten opnieuw worden gewaardeerd — ditmaal op het moment van het overlijden van de langstlevende ouder.

De oorspronkelijke waardes uit de schenkingsakte worden dus niet gebruikt.

Waarom moet er opnieuw worden gewaardeerd?

Omdat de ouders het vruchtgebruik hebben behouden, bleven zij juridisch “meester” over de goederen.

Volgens de wet wordt de waarde pas definitief vastgeklikt op het moment dat dat meesterschap eindigt — dus bij het overlijden van de langstlevende ouder.

Dat betekent concreet:

• Als vastgoed in Knokke veel sterker is gestegen dan in Gent
• Of omgekeerd

dan kan één kind achteraf duidelijk méér hebben gekregen dan het andere.

Gevolg?
De resterende goederen in de nalatenschap moeten mogelijk anders worden verdeeld om de gelijkheid te herstellen.

En dat is vaak het begin van discussies — soms met blijvende familiale spanningen tot gevolg.

Kon dit vermeden worden?

Ja.

Via een punctuele erfovereenkomst kunnen ouders en kinderen samen afspreken dat:

• De waardes op het moment van de schenking worden vastgeklikt
• Geïndexeerd tot aan het overlijden

Zo vermijd je dat latere vastgoedschommelingen het evenwicht verstoren.

Conclusie

Een schenking met voorbehoud van vruchtgebruik is fiscaal interessant en vaak logisch.
Maar zonder bijkomende afspraken kan ze onverwachte gevolgen hebben voor de uiteindelijke gelijkheid tussen de kinderen.

Wie zekerheid wil, doet er goed aan om te bekijken of het zinvol is om de waardes al bij de schenking definitief vast te leggen.

Jo Viaene

jo.viaene@successiehuis.be

0460.96.51.20